10 Ağustos 2012 Cuma

Roman Dili Romanes


Bu sayfada Roman dili Romanesin çeşitli yönleriyle tanıtılmasına katkı sağlayacak bilgilere yer verilecektir. İlk etapta Medya Roman gönüllüleri tarafından İstanbul'da derlenmiş olan kimi Romanes sözcük ve deyimler yayınlanmıştır. Daha sonra sizlerin katkılarıyla hazırlanacak olan farklı bölgelere ait Romanes derlemeleri de bu sayfa üzerinden sitemiz izleyicileri ile paylaşılacaktır.

Romanesin Genel Özellikleri
Romanes esas olarak Anadolu, Balkanlar ve Avrupa'nın çeşitli bölgelerinde konuşulmakta bir Hint-Avrupa dilidir. Romanes dilinin de tüm diğer dünya dillerin de olduğu gibi çok sayıda lehçesi vardır. Romanes'in farklı lehçelerinde komşu toplulukların dillerinden alınmış çok sayıda kelime bulunmaktadır. Buna karşılık tüm Romanes lehçelerinde ortak olan yaklaşık 1000 temel sözcük yer alır. Bu sözcüklerin 200-250 kadarı Yunanca kaynaklıdır. 70 kadarı Farsça ve 40 kadarı kafkas dillerinden alınmışlardır. Geriye kalan 650-700 kelime Hint dilleriyle ilişkilidir. Romanesin orjinal sözcük yapısının ve pek çok temel gramer özelliğinin Hint dilleriyle olan bağlantısı Romanların en eski atalarının Hindistan'dan yola çıkarak Anadolu ve Balkanlara geldiklerinin en önemli delilleri arasında yer almaktadır. 

Kaynak: Matras, Yaron; ROMANI: A LINGUISTIC INTRODUCTION; Cambridge; 2004

Romanes Sözlük-İstanbul'da derlenmiştir

Temel Kullanımlar
Açho Devlesa: Hoşçakal / Ca Devlesa: Güle Güle / To alav sosi?: İsmin nedir? / Me isi nom o ...: İsmim ...'dir / Tu Katar İsinan: Nerelisin /Me isinom katar...: memleketim ...'dir. /  Romanes Canes: Romanca Bilir misin? (Laxo lehçesi) / Romanes Canesa: Romanca Bilir misin? / Sari Sinan: Nasılsın? / So Kerdan: Ne yaptın? / So Kerde: Ne Yaptılar / So Keresa: Ne yapıyorsun? / Ci ki yavin: sabaha kadar / Ci ko kher: eve kadar / Ci: kadar / Laçi Tumari Rat: İyi Akşamlar /

Zamirler

Me: Ben / Tu: Sen / Odava: Erkek için o (Xorahahane Lehçesi) / Odiya: Kadın için o (Xorahahane Lehçesi) / Voy: Kadın için o (Laxo lehçesi) /  Voj: Erkek için o (Laxo lehçesi) / Von: Onlar (Laxo Lehçesi) / (Amen: Biz / Tumen: Siz / Odala: Onlar (Xorahane Lehçesi) / Kadava: Bu (Xorahane) / Kava: Bu (Laxo) / Kiri: Kadın İçin Senin (Laxo) / Koro: Erkek İçin Senin (Laxo) / Kodova: Şu (Xorahane) / Kova: Şu (Laxo) / Moro: Benim / Toro: Erkek İçin Senin (Xorahane) / Tori: Kadın İçin Senin (Xorahane) / Les Ki: Kadın İçin Onun (Laxo) / Les Kiri: Kadın İçin Onun (Xorahane) / Les Ko: Erkek İçin Onun (Laxo) / Les Koro: Erkek İçin Onun (Xorahane)

İsmin Halleri 
Kher: Ev / Okher: Evi / Ekherestar: Evden / Ekhereste: Evde / Kokher: Eve
Veş: Orman / Oveş: Ormanı / Eveşestar: Ormandan / Eveşeste: Ormanda / Koveş: Ormana

Akrabalık 

Baba: Nine
Baçe: Ağabey
Baye: Ağabey
Biyav: Düğün
Bori: Gelin
Camutro: Damat
Camutro: Enişte
Chavo: Erkek
Chay: Kız
Mami: Nine
Miday: Anne
Modat: Baba
Mophral: Küçük kardeş (laxo)
Nane: Ağabey(Laxo)
Papu: Dede
Phen: Kız
Phen: Kızkardeş
Phral: Kardeş(genel)
Phrala: Erkek


Organ İsimleri

Chib: Dil
Chiba: Diller
Çank: Bacak
Çhora: Sakal
Danda: Dişler
Dant: Diş
Gi: Karın
Kalinco: Ciğer
Kan: Kulak
Kana: Kulaklar
Koçi: Diz
Kuni: Dirsek
Musi: Kol
Mustaça: Bıyık
Muy: Ağız
Nak: Burun
Naya: Parmak
Phuy: Kaş
Por: Bağırsak
Puro: Ayak
Puro: Ayak
Puya: Kaşlar
Şoro: Baş
Thar: Damak
Vas: El
Vingise: Tırnak
Yakh: Göz
Yakha: Gözler
Yilo: Kalp


Besin Maddeleri
Ambroli: Armut
Drakh: Üzüm
Fısıy: Fasulye
Lİnta: Mercimek
Mamuxa: Böğürtlen
Mandro: Ekmek
Maro: Ekmek
Mayno: Ekmek (laxo)
Phabay: Elma
Rizi: Pirinç
Ron: Tuz
Su: Pani
Xabe: Yemek


Araçlar
Amuni: Örs
Çaro: Tabak
Çhuri: Bıçak
Gono: Çuval
Katuna: Çadır
Kihl: Yağ
Klaşto: Kıskaç
Lil: Kağıt
Mayaro: Kepçe
Mirakh/Meniya: Ayakkabı
Petalo: Nal
Pişot: Körük
Pürüstüya: Saç
Roy: Kaşık
Sarxa: Çadır
Sevli: Sepet
Sorula: Çarık
Tesla: Keser
Thav: İplik
Tover: Balta
Trasta: Torba


Tabiat Varlıkları 
Derav: Deniz
Forli: Altın
Lon: Dere
Rukh: Ağaç
Rup: Gümüş
Xopaçi: Ağaç
Yak: Ateş




Hayvanlar
Bakro: Koyun
Baliçho: Domuz
Başno: Horoz
Berali: Arı
Coro: Katır
Cukel: Köpek
Çhavri: Piliç
Çhavro: Piliç
Çirikli: Kuş
Gras: At
Guruv: İnek
Kanzavuri: Kirpi
Kaxni: Tavuk
Khuro: Tay
Maçhe: Balıklar
Maçho: Balık
Meçka: Ayı
Misirka: Hindi
Paparuşka: Kelebek
Papin: Kaz
Richini: Ayı
Rukono: Köpek
Şoşon: Tavşan
Xer: Eşek



Sayılar
Biş: Yirmi
Deş: On
Duy: İki
Efta: Yedi
İnya: Dokuz
İştar: Dört
İştarvardeş: Kırk
İştarvardeşopanç: Kırkbeş
Mila: Bin
Milyoni: Milyon
Oxto: Sekiz
Panç: Beş
Pançvardeş: Elli
Şel: Yüz
Şov: Altı
Şovvardeş: Altmış
Trin: Üç
Trinvardeş: Otuz
Yek: Bir


Takvim
Abreş: Bu yıl
April: Nisan
Bocuk: Aralık
Breş: Yıl
Chon: Ay
Dersi: Gelecek Yıl
Disera: Gündüz
Dives: Gün
Diyes: Gün
İç: Dün
Kham: Güneş
Masek: Ay(takvim)
Milay: Yaz
Olayer: Öbürgün
Persi: Sonraki Yıl
Ratasa: Gece
Thera: Yarın (Laxo)
Yavine: Yarın
Yivent: Kış


Genel Sözcükler 
Bezaxa: Günah
Çor: Hırsız
Doş: Suç
Drom: Yol
Gili: Şarkı
Kher: Ev
Love: Para
Pares: Para
Sastipe: Sağlık
Saya: Para
Suno: Rüya


Sıfatlar
But: Çok
Buxlo: Geniş
Civdo: Canlı
Khanlo: Kötü
Mulo:Ölü
Phuri: Yaşlı(kadın için)
Phuro: Yaşlı
Rama: Genç(genel kullanım)
Sano: İnce
Suslo: Islak
Şil: Soğuk Hava
Şudro: Soğuk (Yemek)
Tank: Dar
Tato: Sıcak
Terni: Genç( Kadın için)
Terno: Genç(erkek için)
Thulo: Kalın
Uço: Uzun
Xarik: Az
Xarno: Kısa





Hiç yorum yok:

Yorum Gönder